Bhopal gas tragedy: ਭੋਪਾਲ ਆਪਣੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰਿਕਾਰਡਾਂ, ਸੁੰਦਰ ਝੀਲਾਂ ਅਤੇ ਹਰਿਆਲੀ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ, ਜੇਕਰ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਲਈ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਹੈ ਇੱਕ ਉਦਯੋਗਿਕ ਘਟਨਾ ਜਿਸ ਨੇ ਸਭ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ।
3 ਦਸੰਬਰ 1984 ਦੀ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਭੋਪਾਲ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਅਨ ਕਾਰਬਾਈਡ ਦੀ ਫੈਕਟਰੀ ਚੋਂ ਲੀਕ ਹੋਈ ਜ਼ਹਿਰੀਲੀ ਗੈਸ ਨਾਲ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਹੁਣ ਭੋਪਾਲ ਆਫ਼ਤ ਜਾਂ ਭੋਪਾਲ ਗੈਸ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੂੰ 38 ਸਾਲ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।
ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ
ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਮੁਤਾਬਕ ਭੋਪਾਲ ਗੈਸ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ‘ਚ 3,787 ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਅੰਕੜਿਆਂ ਨੂੰ ਅਪਡੇਟ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਰੰਤ ਅਧਿਕਾਰਤ ਅਨੁਮਾਨ ਮੁਤਾਬਕ ਯੂਨੀਅਨ ਕਾਰਬਾਈਡ ਫੈਕਟਰੀ ਤੋਂ ਗੈਸ ਲੀਕ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 2,259 ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਭੋਪਾਲ ਗੈਸ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਦੇ ਪੀੜਤਾਂ ਲਈ ਇਨਸਾਫ਼ ਲਈ ਲੜ ਰਹੇ ਕਾਰਕੁਨਾਂ ਨੇ ਮਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 8,000 ਤੋਂ 10,000 ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੱਸੀ ਹੈ।
2006 ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇੱਕ ਹਲਫ਼ਨਾਮੇ ਵਿੱਚ, ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭੋਪਾਲ ਗੈਸ ਲੀਕ ਕਾਰਨ 5,58,125 ਲੋਕ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਏ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਪਗ 3,900 ਗੰਭੀਰ ਅਤੇ ਸਥਾਈ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਅਪਾਹਜ ਹਨ।
ਜਾਣੋ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ ਹਾਦਸਾ?
ਯੂਨੀਅਨ ਕਾਰਬਾਈਡ (ਜੋ ਹੁਣ ਡਾਓ ਕੈਮੀਕਲਜ਼ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਵਿੱਚ ਗੈਸ ਲੀਕ 2 ਅਤੇ 3 ਦਸੰਬਰ ਦੀ ਦਰਮਿਆਨੀ ਰਾਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਈ। ਇਹ ਘਟਨਾ ਭੋਪਾਲ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਅਨ ਕਾਰਬਾਈਡ ਫੈਕਟਰੀ ਦੇ ਪਲਾਂਟ ਨੰਬਰ ਸੀ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰੀ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਸਵੇਰ ਦੀ ਠੰਢੀ ਹਵਾ ਨੇ ਰਫ਼ਤਾਰ ਫੜੀ, ਇਸ ਨੇ ਯੂਨੀਅਨ ਕਾਰਬਾਈਡ ਫੈਕਟਰੀ ਤੋਂ ਲੀਕ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਜ਼ਹਿਰੀਲੀ ਗੈਸ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਾਇਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਜੋ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਹਲਫ਼ਨਾਮੇ ਮੁਤਾਬਕ ਘਟਨਾ ਦੇ ਕੁਝ ਘੰਟਿਆਂ ਅੰਦਰ ਹੀ ਜ਼ਹਿਰੀਲੀ ਗੈਸ ਨਾਲ ਕਰੀਬ 3000 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।
ਇਹ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਯੂਨੀਅਨ ਕਾਰਬਾਈਡ ਫੈਕਟਰੀ ਤੋਂ ਲਗਪਗ 40 ਟਨ ਮਿਥਾਇਲ ਆਈਸੋਸਾਈਨੇਟ (ਐਮਆਈਸੀ) ਗੈਸ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਸਾਇਣ ਲੀਕ ਹੋਏ ਹਨ। ਮਿਥਾਇਲ ਆਈਸੋਸਾਈਨੇਟ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜੇਕਰ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਗਾੜ੍ਹਾਪਣ 21ppm (ਪਾਰਟਸ ਪ੍ਰਤੀ ਮਿਲੀਅਨ) ਨੂੰ ਛੂਹ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਗੈਸ ਨੂੰ ਸਾਹ ਲੈਣ ਦੇ ਮਿੰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਭੋਪਾਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪੱਧਰ ਕਈ ਗੁਣਾ ਵੱਧ ਸੀ।
ਗੈਸ ਲੀਕ ਹੋਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ?
ਪਲਾਂਟ ਨੰਬਰ ਸੀ ਤੋਂ ਗੈਸ ਲੀਕ ਹੋਣ ਦੀ ਸੂਚਨਾ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਸਰਕਾਰੀ ਰਿਕਾਰਡ ਮੁਤਾਬਕ ਪਲਾਂਟ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮਿਥਾਇਲ ਆਈਸੋਸਾਈਨੇਟ ਮਿਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਮਿਸ਼ਰਣ ਨੇ ਗੈਸਾਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਟੈਂਕ ਨੰਬਰ 610 ‘ਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦਬਾਅ ਪਾਇਆ।
ਗੈਸ ਨੇ ਟੈਂਕੀ ਦੇ ਢੱਕਣ ‘ਤੇ ਦਬਾਅ ਬਣਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਕਈ ਟਨ ਜ਼ਹਿਰੀਲੀ ਗੈਸ ਨਿਕਲੀ, ਜੋ ਕਿ ਵੱਡੇ ਖੇਤਰ ‘ਚ ਫੈਲ ਗਈ। ਮਿਥਾਇਲ ਆਈਸੋਸਾਈਨੇਟ ਗੈਸ ਦੇ ਲੀਕ ਹੋਣ ਨਾਲ ਲਗਭਗ 5 ਲੱਖ ਲੋਕ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ ਸੀ।
ਲੀਕ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਾ ਦ੍ਰਿਸ਼
1984 ਵਿੱਚ, ਭੋਪਾਲ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਲਗਪਗ 8.5 ਲੱਖ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਅੱਧੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਖੰਘ, ਖਾਰਸ਼, ਅੱਖਾਂ, ਚਮੜੀ ਅਤੇ ਸਾਹ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਗੈਸ ਕਾਰਨ ਅੰਦਰੂਨੀ ਖੂਨ ਵਹਿਣਾ, ਨਿਮੋਨੀਆ ਅਤੇ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਫੈਕਟਰੀ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਝੁੱਗੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।
ਯੂਨੀਅਨ ਕਾਰਬਾਈਡ ਦਾ ਅਲਾਰਮ ਸਿਸਟਮ ਘੰਟਿਆਂ ਬੱਧੀ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਫੈਕਟਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੋਈ ਰੌਲਾ ਨਹੀਂ ਪਾਇਆ ਗਿਆ। 3 ਦਸੰਬਰ ਦੀ ਸਵੇਰ ਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਲੈ ਕੇ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵੱਲ ਭੱਜਣ ਲੱਗੇ। 1984 ਵਿੱਚ ਭੋਪਾਲ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤੇ ਹਸਪਤਾਲ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਦੋ ਸਰਕਾਰੀ ਹਸਪਤਾਲ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਅੱਧੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਇਲਾਜ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ। ਲੋਕ ਦੁਖੀ ਸੀ, ਸਾਹ ਲੈਣਾ ਔਖਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਅਜਿਹੇ ਡਾਕਟਰ ਵੀ ਸੀ, ਜੋ ਹਰ ਨਵੇਂ ਮਰੀਜ਼ ਦੀ ਅਚਾਨਕ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਦਾ ਤੁਰੰਤ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲਗਾ ਸਕਦੇ ਸੀ।
ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲਾਂ ਆਈਆਂ
ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਚੱਕਰ ਆਉਣੇ, ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਤਕਲੀਫ਼, ਚਮੜੀ ਵਿੱਚ ਜਲਣ ਅਤੇ ਧੱਫੜ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਕੁਝ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਅਚਾਨਕ ਅੰਨ੍ਹੇ ਹੋਣ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਕੀਤੀ। ਭੋਪਾਲ ਦੇ ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਦਯੋਗਿਕ ਤਬਾਹੀ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਦਾ ਕੋਈ ਤਜਰਬਾ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਮਿਥਾਇਲ ਆਈਸੋਸਾਈਨੇਟ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਦਾ ਤੁਰੰਤ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ, ਦੋ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਨੇ ਕਥਿਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਭੋਪਾਲ ਗੈਸ ਲੀਕ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਦੋ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਪਗ 50,000 ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਗੈਸ ਲੀਕ ‘ਤੇ ਅੱਠ ਘੰਟਿਆਂ ‘ਚ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹੀ ਸੀ ਪਰ 38 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਵੀ ਸ਼ਹਿਰ ਇਸ ਦੀ ਪਕੜ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਿਆ।
ਨੋਟ: ਪੰਜਾਬੀ ਦੀਆਂ ਬ੍ਰੇਕਿੰਗ ਖ਼ਬਰਾਂ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਐਪ ਨੂੰ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ Pro Punjab TV ਨੂੰ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਫੇਸਬੁੱਕ, ਟਵਿੱਟਰ ਤੇ ਇੰਸਟਾਗ੍ਰਾਮ ‘ਤੇ ਵੀ ਫੋਲੋ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹੋ।
TV, FACEBOOK, YOUTUBE ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹਰ ਖ਼ਬਰ ਪੜ੍ਹਣ ਲਈ ਡਾਉਨਲੋਡ ਕਰੋ PRO PUNJAB TV APP
APP ਡਾਉਨਲੋਡ ਕਰਨ ਲਈ Link ‘ਤੇ Click ਕਰੋ:
Android: https://bit.ly/3VMis0h
