ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਮੰਤਰਾਲਾ 2026 ਦੇ ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ ਪਰੇਡ ਵਿੱਚ ‘ਵੰਦੇ ਮਾਤਰਮ ਦੇ 150 ਸਾਲ’ ਦੇ ਥੀਮ ‘ਤੇ ਇੱਕ ਝਾਕੀ ਪੇਸ਼ ਕਰੇਗਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗੀਤ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦੀ ਯਾਦ, ਸਮੂਹਿਕ ਚੇਤਨਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਦੇ ਜੀਵਤ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।
ਥੀਮ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਦੱਸਦੇ ਹੋਏ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਸਕੱਤਰ ਸ਼੍ਰੀ ਵਿਵੇਕ ਅਗਰਵਾਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ ਦੀਆਂ ਝਾਕੀਆਂ ਸਿਰਫ਼ ਰਸਮੀ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦੀ ਯਾਦ ਦੇ ਜਿਉਂਦੇ ਰਿਕਾਰਡ ਹਨ। ਹਰ ਸਾਲ, ਇਹ ਝਾਕੀਆਂ ਵਿਚਾਰਾਂ, ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਨੁਭਵਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਾਂਝੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗਤ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਬਦਲਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਗਣਤੰਤਰ ਦਾ ਗਹਿਣਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਸਦੀ ਜਿਉਂਦੀ ਆਤਮਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਿਰੰਤਰ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ, ਵੰਦੇ ਮਾਤਰਮ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਅਤੇ ਸਦੀਵੀ ਸਥਾਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਵੰਦੇ ਮਾਤਰਮ, ਜੋ ਕਦੇ ਇਨਕਲਾਬੀਆਂ ਦੇ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ‘ਤੇ ਗੂੰਜਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਜੇਲ੍ਹਾਂ, ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਅਤੇ ਜਲੂਸਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਗੀਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੀ ਅਰਬਿੰਦੋ ਨੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇਖੀ ਜੋ ਸਮੂਹਿਕ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੈ – ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਜੋ ਇਤਿਹਾਸ ਨੇ ਸੱਚ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। 1875 ਵਿੱਚ ਬੰਕਿਮ ਚੰਦਰ ਚੈਟਰਜੀ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ, ਇਸ ਗੀਤ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਇੱਕ “ਮਾਤਾ” – ਸੁਜਲਮ, ਸੁਫਲਮ – ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਲਪਨਾ ਕੀਤੀ – ਕੁਦਰਤ, ਪਾਲਣ-ਪੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ। ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਇਸਨੇ ਸਵੈ-ਮਾਣ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੂੰ ਬਹਾਲ ਕੀਤਾ, ਸ਼ਰਧਾ ਨੂੰ ਹਿੰਮਤ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ, ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਲਈ ਇੱਕ ਸਾਂਝੀ ਇੱਛਾ ਵਿੱਚ ਖੇਤਰ, ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੇ ਭਾਰਤੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕਜੁੱਟ ਕੀਤਾ।
ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੀ 2026 ਦੀ ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ ਦੀ ਝਾਕੀ ਇਸ ਲੰਬੀ ਅਤੇ ਬਹੁਪੱਖੀ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਗਤ ਰੂਪ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਝਾਕੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚਲਦੇ ਟਰੈਕਟਰ ‘ਤੇ ਵੰਦੇ ਮਾਤਰਮ ਦੀ ਅਸਲ ਹੱਥ-ਲਿਖਤ ਹੈ, ਜਿਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਭਾਰਤ ਭਰ ਦੇ ਲੋਕ ਕਲਾਕਾਰ ਹਨ, ਜੋ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਝਾਕੀ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦਾ ਪੀੜ੍ਹੀ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ “ਜਨ-ਗੀ” ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਵੰਦੇ ਮਾਤਰਮ ਗਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਨੂੰਪੰਤ ਪਗਨਿਸ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੈ। ਰਾਗ ਸਾਰੰਗ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੰਸਕਰਣ, ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਸੈਂਸਰਸ਼ਿਪ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਬਦਲੇ ਹੋਏ ਪਉੜੀਆਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਆਜ਼ਾਦੀ ਅੰਦੋਲਨ ਦੌਰਾਨ ਕਲਾਤਮਕ ਵਿਰੋਧ ਦੀ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਉਦਾਹਰਣ ਬਣ ਗਿਆ।
2021 ਤੋਂ, ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਦ ਆਰਟਸ (IGNCA) ਨੂੰ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਮੰਤਰਾਲੇ ਲਈ ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ ਦੀ ਝਾਕੀ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਅਤੇ ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੌਂਪੀ ਗਈ ਹੈ। ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ, IGNCA ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਦਾਰਸ਼ਨਿਕ, ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਬੁਨਿਆਦਾਂ ‘ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਥੀਮ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਮਾਧਿਅਮ ਰਾਹੀਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜੋ ਸਾਰੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਵਾਦ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। 2026 ਦੀ ਝਾਕੀ ਇਸ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਵੰਦੇ ਮਾਤਰਮ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਾਰਜ ਵਜੋਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਨੈਤਿਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦੇ ਨਿਰੰਤਰ ਸਰੋਤ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਦ ਆਰਟਸ (IGNCA) ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਕੱਤਰ ਡਾ. ਸਚਿਦਾਨੰਦ ਜੋਸ਼ੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੀ ਝਾਕੀ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਮੰਤਰਾਲੇ ਜਾਂ ਵਿਭਾਗ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਰਸਾਉਂਦੀ, ਸਗੋਂ ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਸਮੂਹਿਕ ਭਾਵਨਾਵਾਂ, ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ ਪਰੇਡ ਲਈ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੀ ਝਾਕੀ ਦਾ ਥੀਮ “ਵੰਦੇ ਮਾਤਰਮ ਦੇ 150 ਸਾਲ” ਨਿਰਧਾਰਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਲਾਤਮਕ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਰਾਹੀਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗੀਤ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾਦਾਇਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰੇਗਾ।
ਡਾ. ਜੋਸ਼ੀ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਛੇ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ, IGNCA ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੀ ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ ਝਾਕੀ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮੰਤਰਾਲੇ ਅਤੇ ਰਾਜ ਆਪਣੀਆਂ ਖਾਸ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਜਾਂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮੰਤਰਾਲਾ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਤਰੀਕਾ ਅਪਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਵਿਭਿੰਨ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦਾ ਹੈ – ਇੱਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਜੋ 2026 ਲਈ “ਵੰਦੇ ਮਾਤਰਮ ਦੇ 150 ਸਾਲ” ਦੇ ਥੀਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਭਾਰਤ 2026 ਵਿੱਚ ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ ਮਨਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਵੰਦੇ ਮਾਤਰਮ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖਣ ਲਈ, ਸਗੋਂ ਇਸ ‘ਤੇ ਖਰਾ ਉਤਰਨ ਲਈ ਵੀ ਸੱਦਾ ਦੇਵੇਗਾ। ਇਸ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀ ਰਾਹੀਂ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮੰਤਰਾਲਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗੀਤ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਏਕਤਾ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਡੂੰਘਾਈ ਅਤੇ ਸਦੀਵੀ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਜੋਂ ਦੁਬਾਰਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ – ਆਜ਼ਾਦੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਨੂੰ ਵਰਤਮਾਨ ਦੀਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ।
