ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਹਨ,ਜੋ ਆਪਣੇ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹਨ, ਪਰ ਨਿਸ਼ਚਤ ਤੌਰ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਕੁਝ ਰਾਜ਼ ਹੈ| ਕਈ ਵਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੇ ਭੇਦ ਸਾਡੀਆਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਉਡਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ| ਅਕਸਰ ਅਸੀਂ ਕਈ ਵਾਰ ਸੁਣਿਆ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਕੁਝ ਭੂਤ ਭੇਦ ਅਜਿਹੇ ਕਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਫਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ| ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਜਾਣਾ ਖਤਰੇ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ|ਅੱਜ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਹੀ ਇੱਕ ਕਿਲ੍ਹੇ ਬਾਰੇ ਦੱਸਣ ਜਾ ਰਹੇ ਹਾਂ।ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਾਂਗੜਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ| ਇਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਕਾਂਗੜਾ ਕਿਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ|ਕਾਂਗੜਾ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਭੇਤ ਅਜੇ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਰਹੱਸ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ |ਇਹ ਕਿਲ੍ਹਾ 463 ਏਕੜ ਵਿੱਚ ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ |
ਕਾਂਗੜਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਰਹੱਸਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ
ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸ ਦਈਏ ਕਿ ਅੱਜ ਤੱਕ ਕੋਈ ਵੀ ਇਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਤੇ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਿਆ ਹੈ| ਜੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਹ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ| ਇਹ ਕਿਲ੍ਹਾ ਕਦੋਂ ਬਣਿਆ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅਲੈਗਜ਼ੈਂਡਰ ਦਿ ਗ੍ਰੇਟ ਦੇ ਯੁੱਧ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਚੋਥੀ ਸਦੀ ਈਸਾ ਪੂਰਵ ਵਿੱਚ ਇਸਦੀ ਹੋਂਦ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਦਿੰਦਾ ਹੈ| ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਾਂਗੜਾ ਰਾਜ (ਕਟੋਚ ਰਾਜਵੰਸ਼) ਦੇ ਰਾਜਪੂਤ ਪਰਿਵਾਰ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ |ਇਸ ਪਰਿਵਾਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਤ੍ਰਿਗਾਟਾ ਰਾਜ ਦੇ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ ਸੀ |ਤ੍ਰਿਗਤਾ ਰਾਜ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਹਾਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਇਤਿਹਾਸ ਬਹੁਤ ਦਿਲਚਸਪ ਹੈ
ਸਾਲ 1615 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਸਮਰਾਟ ਅਕਬਰ ਨੇ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਘੇਰਾਬੰਦੀ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ 1620 ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਅਕਬਰ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਚੰਬਾ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਕੇ ਇਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਸੂਰਜ ਮੱਲ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਇਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਿਪਾਹੀ ਦਾਖਲ ਕਰਵਾਏ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 1789 ਈ. ਵਿੱਚ, ਕਾਂਗੜਾ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਕਟੋਚ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਆ |
ਭੂਚਾਲ ਕਾਰਨ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਝਟਕਾ ਲੱਗਾ
ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸ ਦੇਈਏ ਕਿ ਰਾਜਾ ਸੰਸਾਰ ਚੰਦ ਦੂਜੇ ਨੇ ਇਸਨੂੰ ਮੁਗਲਾਂ ਤੋਂ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ ।1828 ਈਸਵੀ ਤੱਕ ਇਹ ਕਿਲ੍ਹਾ ਕਟੋਚ ਦੇ ਅਧੀਨ ਰਿਹਾ, ਪਰ ਰਾਜਾ ਸੰਸਾਰ ਚੰਦ ਦੂਜੇ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਕਿਲ੍ਹੇ ਉੱਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸਾਲ 1846 ਤੱਕ ਇਹ ਕਿਲ੍ਹਾ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਰਿਹਾ। ਉਦੋਂ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਇਸ ਉੱਤੇ ਡੇਰਾ ਲਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, 4 ਅਪ੍ਰੈਲ 1905 ਨੂੰ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਭੂਚਾਲ ਦੇ ਬਾਅਦ, ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਕਿਲ੍ਹਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ |
