ਪੰਚਫੋਰਨ ਜੀਰਾ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਹਰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਸਾਲੇ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਧਿਆਨਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ‘ਪੰਚ’ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ 5 ਅਤੇ ਫੋਰਨ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ‘ਤੜਕਾ’। ਪੰਚਫੋਰਨ 5 ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬੀਜਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਭੋਜਨ ਦਾ ਸੁਆਦ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਸੰਬੰਧੀ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਰਗਰ ਹੈ। ਜੀਰੇ ‘ਚ ਆਇਰਨ, ਕਾਪਰ, ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ, ਜ਼ਿੰਕ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਪੋਸ਼ਕ ਤੱਤ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸਰੀਰ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ। ਇਹ ਬਹੁਮੁਖੀ ਮਸਾਲਾ ਹਰ ਕਿਸੇ ਲਈ ਜੀਵਨ ਬਚਾਉਣ ਵਾਲੇ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਜੀਰਾ ਔਸ਼ਧੀ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ। ਜੀਰੇ ‘ਚ ਆਇਰਨ, ਕਾਪਰ, ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ, ਜ਼ਿੰਕ, ਪੋਟਾਸ਼ੀਅਮ ਵਰਗੇ ਕਈ ਪੋਸ਼ਕ ਤੱਤ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜੂੰਆਂ, ਚਮੜੀ ਦੇ ਰੋਗ, ਹਿਚਕੀ, ਸਾਹ ਦੀ ਬਦਬੂ, ਉਲਟੀਆਂ ਅਤੇ ਦਸਤ, ਜ਼ੁਕਾਮ ਅਤੇ ਖੰਘ, ਪਾਚਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਜਾਂ ਪੇਟ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ, ਦੰਦ, ਨੱਕ, ਕੰਨ, ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁੱਧ ਵਧਣ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ, ਸੋਜ, ਲਿਊਕੋਰੀਆ, ਅੱਖਾਂ, ਰਾਤ ਦਾ ਅੰਨ੍ਹਾਪਨ, ਇਹ ਮਲੇਰੀਆ, ਪਿਸ਼ਾਬ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ, ਬਵਾਸੀਰ ਅਤੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੇ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੇ ਕੱਟਣ ਸਮੇਤ 22 ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਵਿੱਚ ਕਾਰਗਰ ਹੈ।
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਜੀਰਾ ਕਿਸੇ ਵਰਦਾਨ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਕੋਲੈਸਟ੍ਰਾਲ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ‘ਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਪੇਟ ਨੂੰ ਸਿਹਤਮੰਦ ਰੱਖਣ ਲਈ ਜੀਰੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਜੜੀ ਬੂਟੀ ਦੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਬਦਹਜ਼ਮੀ ਤੋਂ ਰਾਹਤ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੀਰੇ ‘ਚ ਮੌਜੂਦ ਗੁਣ ਨੀਂਦ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ‘ਚ ਮਦਦਗਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੀਰੇ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਮੇਲਾਟੋਨਿਨ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਜੀਰੇ ਦਾ ਸੇਵਨ ਚੰਗੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਔਸ਼ਧੀ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਜੜੀ ਬੂਟੀਆਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਾੜੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕੋਈ ਪੁਰਾਣੀ ਬਿਮਾਰੀ ਜਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਜੀਰੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਿਸੇ ਆਯੁਰਵੈਦ ਮਾਹਿਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲੈ ਕੇ ਹੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਮਰ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਦੀ ਸਹੀ ਖੁਰਾਕ ਕੇਵਲ ਡਾਕਟਰ ਹੀ ਦੱਸ ਸਕਦਾ ਹੈ |
ਜੀਰੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ 22 ਤੋਂ ਵੱਧ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ‘ਚ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਪਰ ਕਦੇ ਵੀ ਇਸ ਦੀ ਲੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਰਤੋਂ ਨਾ ਕਰੋ | ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਲਾਭ ਦੀ ਬਜਾਏ ਨੁਕਸਾਨ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਜੀਰੇ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਲੀਵਰ, ਕਿਡਨੀ, ਸਕਿਨ ਐਲਰਜੀ, ਖੂਨ ਦੇ ਜੰਮਣ ਵਰਗੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਖਤਰਾ ਵੱਧ ਸਕਦਾ ਹੈ।
