Pollution Caused By Firecrackers: ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦਿਨੋਂ-ਦਿਨ ਬਦਤਰ ਹੁੰਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਦੀਵਾਲੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਧਦੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਹੋਰ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਦੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਧਦੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦੇ ਕਈ ਕਾਰਨ ਹਨ ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਕਾਰਨ ਪਟਾਕੇ ਵੀ ਹੈ। ਦਿੱਲੀ ‘ਚ ਪਟਾਕਿਆਂ ‘ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਲੋਕ ਪਟਾਕੇ ਜਲਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਸੰਸਦੀ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸਸਤੇ ਪਟਾਕੇ ਜ਼ਹਿਰੀਲੀਆਂ ਗੈਸਾਂ ਛੱਡਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਵਧਦਾ ਹੈ।
ਕੇਂਦਰੀ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਕੰਟਰੋਲ ਬੋਰਡ ਮੁਤਾਬਕ ਦੀਵਾਲੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਦੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦੇ ਪੱਧਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਫਰਕ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ, ਦੀਵਾਲੀ ਤੋਂ ਅਗਲੇ ਦਿਨ, ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ AQI ਪੱਧਰ 462 ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਕਿ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੇ 382 ਸੀ। ਆਓ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ (DIU ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ) ਕਿਹੜਾ ਪਟਾਕੇ, ਕਿੰਨਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਫੈਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਸੱਪ ਦੀ ਗੋਲੀ: ਇੱਕ ਸੱਪ ਦੀ ਗੋਲੀ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ‘ਤੇ 64,500 ਮਾਈਕ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ/ਘਣ ਮੀਟਰ ਕਣ ਛੱਡੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ 2932 ਸਿਗਰਟਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਯਾਨੀ ਇੰਨੀਆਂ ਸਿਗਰਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੇ PM2.5 ਦੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਕ ਤੱਤ ਸੱਪ ਦੀ ਗੋਲੀ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ। ਸਿਗਰਟ ਜਗਾਉਣ ਨਾਲ PM2.5 ਦੇ 22 ਮਾਈਕ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ/ਘਣ ਮੀਟਰ ਕਣ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸੱਪ ਦੀ ਗੋਲੀ ‘ਤੇ 64,500 ਮਾਈਕ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ/ਘਣ ਮੀਟਰ ਕਣ ਛੱਡੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
1000 ਬੰਬਾਂ ਦੀ ਲੜੀ: 1000 ਬੰਬਾਂ ਦੀ ਲੜੀ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਨਾਲ 38,540 ਮਾਈਕ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ/ਘਣ ਮੀਟਰ ਕਣ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ 1752 ਸਿਗਰਟਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਯਾਨੀ ਕਿ ਇੰਨੀਆਂ ਸਿਗਰਟਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੇ PM2.5 ਦੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਕ ਤੱਤ 1000 ਬੰਬਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ। ਸਿਗਰਟ ਜਗਾਉਣ ਨਾਲ PM2.5 ਦੇ 22 ਮਾਈਕ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ/ਘਣ ਮੀਟਰ ਕਣ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ 1000 ਬੰਬਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ‘ਤੇ 38,540 ਮਾਈਕ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ/ਘਣ ਮੀਟਰ ਕਣ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ।
ਹੰਟਰ ਬੰਬ: 28,950 ਮਾਈਕ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ/ਘਣ ਮੀਟਰ ਕਣ ਛੱਡੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਹੰਟਰ ਬੰਬ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 1316 ਸਿਗਰੇਟਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਯਾਨੀ ਕਿ ਇੰਨੀਆਂ ਸਿਗਰਟਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੇ ਪੀ.ਐਮ.2.5 ਦੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਕ ਤੱਤ ਸ਼ਿਕਾਰੀ ਬੰਬ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛੱਡੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਿਗਰਟ ਜਗਾਉਣ ਨਾਲ PM2.5 ਦੇ 22 ਮਾਈਕ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ/ਘਣ ਮੀਟਰ ਕਣ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ। ਉਸੇ ਸਮੇਂ, ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਹੰਟਰ ਬੰਬ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ 28,950 ਮਾਈਕ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ / ਘਣ ਮੀਟਰ ਕਣ ਛੱਡੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਫੁਲਝੜੀ: ਇੱਕ ਫੁਲਝੜੀ ਨੂੰ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ 10,390 ਮਾਈਕ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ/ਘਣ ਮੀਟਰ ਕਣ ਛੱਡੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ 472 ਸਿਗਰਟਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਯਾਨੀ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸਿਗਰਟਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੇ PM2.5 ਦੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਕ ਤੱਤ ਹਰੇਕ ਸਪਾਰਕਲਰ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਛੱਡੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਿਗਰਟ ਜਗਾਉਣ ਨਾਲ PM2.5 ਦੇ 22 ਮਾਈਕ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ/ਘਣ ਮੀਟਰ ਕਣ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ। ਉਸੇ ਸਮੇਂ, ਇੱਕ ਸਪਾਰਕਲਰ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ‘ਤੇ 10,390 ਮਾਈਕ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ/ਘਣ ਮੀਟਰ ਕਣ ਛੱਡੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਚੱਕਰੀ: ਇੱਕ ਚੱਕਰੀ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਨਾਲ 9,490 ਮਾਈਕ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ/ਘਣ ਮੀਟਰ ਕਣ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ 431 ਸਿਗਰਟਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਯਾਨੀ ਕਿ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਸਿਗਰਟਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੇ PM2.5 ਦੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਕ ਤੱਤ ਇੱਕ ਚੱਕਰੀ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ। ਸਿਗਰਟ ਜਗਾਉਣ ਨਾਲ PM2.5 ਦੇ 22 ਮਾਈਕ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ/ਘਣ ਮੀਟਰ ਕਣ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇੱਕ ਚੱਕਰੀ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ‘ਤੇ 9,490 ਮਾਈਕ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ/ਘਣ ਮੀਟਰ ਕਣ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ।
ਅਨਾਰ: ਅਨਾਰ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ‘ਤੇ, 4,860 ਮਾਈਕ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ/ਘਣ ਮੀਟਰ ਕਣ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ 221 ਸਿਗਰਟਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਯਾਨੀ ਇੰਨੀਆਂ ਸਿਗਰਟਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲੇ PM2.5 ਦੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਕ ਤੱਤ ਅਨਾਰ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ‘ਤੇ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ। ਸਿਗਰਟ ਜਗਾਉਣ ਨਾਲ PM2.5 ਦੇ 22 ਮਾਈਕ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ/ਘਣ ਮੀਟਰ ਕਣ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਅਨਾਰ ਨੂੰ ਸਾੜਨ ‘ਤੇ 4,860 ਮਾਈਕ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ/ਘਣ ਮੀਟਰ ਕਣ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ।
