ਚੰਦਰਮਾ ‘ਤੇ ਸੂਰਜ ਫਿਰ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੱਖਣੀ ਧਰੁਵ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਹੈ, ਪਰ ਵਿਕਰਮ ਲੈਂਡਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਿਆਨ ਰੋਵਰ ਨੇ ਅਜੇ ਤੱਕ ਜਾਗਣ ਦਾ ਕੋਈ ਸੰਕੇਤ ਨਹੀਂ ਭੇਜਿਆ ਹੈ। ਇਸਰੋ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਲਗਾਤਾਰ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਵਿਕਰਮ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਿਆਨ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਸਫਲਤਾ ਹੋਵੇਗੀ।
ਪੁਲਾੜ ਵਿਗਿਆਨੀ ਸੁਵੇਂਦੂ ਪਟਨਾਇਕ ਅਨੁਸਾਰ ਚੰਦਰਯਾਨ-3 ਦੇ ਲੈਂਡਰ ਅਤੇ ਰੋਵਰ ਨੂੰ ਚੰਦਰਮਾ ‘ਤੇ 14 ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਅਜਿਹਾ ਇਸ ਲਈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਥੇ ਰਾਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਰਾਤ ਨੂੰ ਚੰਦਰਮਾ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ -250 ਡਿਗਰੀ ਤੱਕ ਘੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ‘ਚ ਇਨ੍ਹਾਂ 14 ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਚੰਦਰਯਾਨ ਨੇ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸਰੋ ਨੇ ਚੰਦਰ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਤੋਂ ਉਮੀਦ ਮੁਤਾਬਕ ਸਾਰਾ ਡਾਟਾ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਧਰੁਵ ‘ਤੇ ਲੈਂਡਿੰਗ ਸਾਈਟ ਤੋਂ 105 ਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੈਂਡਰ ਅਤੇ ਰੋਵਰ ਨੂੰ ਰਾਤ ਪੈਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੌਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਰੋਵਰ ਨੂੰ ਸੌਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਇਸ ਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਵੇਲੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਸਿੱਧੀ ਸੋਲਰ ਪੈਨਲਾਂ ‘ਤੇ ਡਿੱਗੇ। ਇਹ ਉਮੀਦ ਮੁਤਾਬਕ ਹੋਇਆ। ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਜਾਗਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ।
ਇਸਰੋ ਮੁਤਾਬਕ ਵਿਕਰਮ ਲੈਂਡਰ ਦੇ ਕੁਝ ਸਰਕਟਾਂ ਨੂੰ ਨੀਂਦ ਨਹੀਂ ਆਉਣ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਉਹ ਜਾਗ ਰਹੇ ਸਨ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਜਦੋਂ ਚੰਦਰਮਾ ‘ਤੇ ਦਿਨ ਚੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਕਰਮ
ਲੈਂਡਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਗਿਆਨ ਰੋਵਰ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਕੋਈ ਸੰਕੇਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲ ਰਹੇ ਹਨ।
ਰੋਵਰ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਸ਼ਕਤੀ ਪੁਆਇੰਟ ਤੋਂ 300 ਤੋਂ 350 ਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ‘ਤੇ ਭੇਜਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਅਜੇ ਚੰਦਰਮਾ ‘ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣਾ ਸੀ. ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ, ਜੇਕਰ ਰੋਵਰ ਜਾਗਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਵਰਤਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।
ਕੀ ਲੈਂਡਰ ਦਿਨ ਚੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੁਬਾਰਾ ਕੰਮ ਕਰੇਗਾ ਜਾਂ ਇਹ ਸੁੱਤਾ ਰਹੇਗਾ?
ਵਿਗਿਆਨੀ ਪਟਨਾਇਕ ਮੁਤਾਬਕ ਰੋਵਰ ਅਤੇ ਲੈਂਡਰ ਦੇ ਦੁਬਾਰਾ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇੰਨੇ ਘੱਟ ਤਾਪਮਾਨ ‘ਚ ਕੋਈ ਵੀ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਮਸ਼ੀਨ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ।
ਕੁਝ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਲੈਂਡਰ ਅਤੇ ਰੋਵਰ ਦੁਬਾਰਾ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਅਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਹ ਵਰਦਾਨ ਸਾਬਤ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਇਹ ਪ੍ਰਯੋਗ ਸਾਰੇ ਚੰਦਰਮਾ ਮਿਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁਹਰਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ।
ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਸਰੋ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਚੰਦਰ ਰਾਤ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਠੰਡ ਵਿੱਚ ਲੈਂਡਰ ਦੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਸਿਸਟਮ ਖਰਾਬ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਦੁਬਾਰਾ ਜਾਗ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਹੁਣ ਤੱਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਫਲ ਨਹੀਂ ਹੋਏ ਹਨ।
ਸਪੇਸ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ ਸੈਂਟਰ ਯਾਨੀ SAC ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਨੀਲੇਸ਼ ਐਮ ਦੇਸਾਈ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਲੈਂਡਰ ਅਤੇ ਰੋਵਰ ਦੇ ਜਾਗਣ ਦੀ ਪੰਜਾਹ-ਪੰਜਾਹ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇੰਨੇ ਠੰਡੇ ਮੌਸਮ ‘ਚ ਵੀ ਲੈਂਡਰ-ਰੋਵਰ ਦੇ ਪਾਰਟਸ ਖਰਾਬ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਤਾਂ ਇਹ ਵੱਡੀ ਜਿੱਤ ਹੋਵੇਗੀ। ਅਜਿਹਾ ਨਾ ਹੋਣ ‘ਤੇ ਵੀ ਇਸ ਦਾ ਮਿਸ਼ਨ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
ਲੈਂਡਰ ਅਤੇ ਰੋਵਰ ਦੇ ਜਾਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ?
ਇਸਰੋ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਵਾਰ ਲੈਂਡਰ ਅਤੇ ਰੋਵਰ ਜਾਗਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਵਾਰ ਲੈਂਡਰ ਅਤੇ ਰੋਵਰ ਨੂੰ ਰਾਤ ਪੈਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੌਂਣਾ ਅਤੇ ਦਿਨ ਚੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਗਾਉਣਾ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇਗਾ।
ਇਸਰੋ ਦੇ ਵਿਗਿਆਨੀ ਤਪਨ ਮਿਸ਼ਰਾ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਲੈਂਡਰ ਅਤੇ ਰੋਵਰ ਨੇ ਕਈ ਪਦਾਰਥਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਦੋਵੇਂ ਦੁਬਾਰਾ ਜਾਗਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣਾ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇਗਾ। ਜੇਕਰ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਚੰਦਰਮਾ ‘ਤੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਯਕੀਨੀ ਮੰਨੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਹ ਇਸ ਲਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਪਦਾਰਥ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਜੇ ਰੋਵਰ ਨਹੀਂ ਜਾਗਦਾ, ਤਾਂ ਕੀ ਕਾਰਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ?
ਇਸਰੋ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਚੇਅਰਮੈਨ ਏਐਸ ਕਿਰਨ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਇੱਕ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਦੋ ਕਾਰਨ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ…
1. ਚੰਦਰਮਾ ‘ਤੇ ਤਾਪਮਾਨ -250 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਬੈਟਰੀ ਅਜਿਹੇ ਘੱਟ ਤਾਪਮਾਨਾਂ ਲਈ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
2. ਰੋਵਰ ਅਤੇ ਲੈਂਡਰ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਹਿੱਸੇ ਅਜਿਹੇ ਘੱਟ ਤਾਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਖਰਾਬ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
