ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ : ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ, ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਲੀਚੀ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਨਿਰਯਾਤ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮੀਲ ਪੱਥਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਆਮਦਨ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। 2023-24 ਵਿੱਚ, ਰਾਜ ਨੇ 71,490 ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਟਨ ਲੀਚੀ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕੁੱਲ ਦਾ 12.39% ਹੈ। ਇਹ ਅੰਕੜਾ ਮੌਜੂਦਾ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਇਹੀ ਹੈ। ਪਠਾਨਕੋਟ, ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ, ਨਵਾਂਸ਼ਹਿਰ, ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਅਤੇ ਰੋਪੜ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ 3,900 ਹੈਕਟੇਅਰ ਵਿੱਚ ਲੀਚੀ ਉਗਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਕੱਲੇ ਪਠਾਨਕੋਟ ਵਿੱਚ 2,200 ਹੈਕਟੇਅਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਮਾਨ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਫਸਲ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨੀਤੀ ਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕਣਕ-ਝੋਨੇ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਕੇ ਸਾਲ ਭਰ ਦੀ ਸਥਿਰ ਆਮਦਨ ਲਈ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਵਿਕਲਪ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।
2024 ਵਿੱਚ, ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਲੀਚੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਲੰਡਨ ਪਹੁੰਚੀ – 10 ਕੁਇੰਟਲ ਦੀ ਕੀਮਤ 500% ਵੱਧ ਸੀ। ਇਸ ਨਾਲ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਆਮਦਨ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ। 2025 ਵਿੱਚ ਇਹ ਗਤੀ ਹੋਰ ਵਧੀ, ਜਦੋਂ 1.5 ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਟਨ ਲੀਚੀ ਕਤਰ ਅਤੇ ਦੁਬਈ ਭੇਜੀ ਗਈ। ਹੁਣ ਤੱਕ, 600 ਕੁਇੰਟਲ ਨਿਰਯਾਤ ਆਰਡਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੀਮਤ ₹3–5 ਕਰੋੜ (₹30–50 ਮਿਲੀਅਨ) ਹੋਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਸਫਲਤਾ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਉੱਭਰ ਰਹੇ ਲੀਚੀ ਨਿਰਯਾਤ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।
ਮਾਨ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਲੀਚੀ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਰਾਹਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਕਈ ਸਬਸਿਡੀ ਸਕੀਮਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ – ਪੈਕਿੰਗ ਬਾਕਸਾਂ ਅਤੇ ਕਰੇਟਾਂ ‘ਤੇ 50% ਸਬਸਿਡੀ, ਪੋਲੀਹਾਊਸ ਸ਼ੀਟਾਂ ਨੂੰ ਬਦਲਣ ਲਈ ਪ੍ਰਤੀ ਹੈਕਟੇਅਰ ₹50,000 ਤੱਕ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ, ਅਤੇ ਤੁਪਕਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਲਈ ₹10,000 ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ। ਕੋਲਡ ਚੇਨ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ‘ਤੇ ₹50 ਕਰੋੜ (₹500 ਮਿਲੀਅਨ) ਖਰਚ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਠਾਨਕੋਟ ਅਤੇ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਵਿੱਚ ਪੈਕਹਾਊਸਾਂ ਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੇ ਖਰਚੇ 40-50% ਘਟਾ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।
ਨਿਰਯਾਤ ਗੁਣਵੱਤਾ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ, 5,000 ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ KVKs ਰਾਹੀਂ GlobalGap ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। APEDA ਭਾਈਵਾਲੀ ਹਵਾਈ ਮਾਲ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਤੀ ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ₹5-10 ਦੀ ਸਬਸਿਡੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਰਾਜ ਪਠਾਨਕੋਟ ਲੀਚੀ ਲਈ GI ਟੈਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਹਿਲਕਦਮੀਆਂ ਨੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀ ਆਮਦਨ ਵਿੱਚ 20-30% ਦਾ ਵਾਧਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਨਿਰਯਾਤ ਸਮੂਹ ਹੁਣ ਪ੍ਰਤੀ ਏਕੜ ₹2-3 ਲੱਖ ਕਮਾ ਰਹੇ ਹਨ।
ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਦੂਜੇ ਰਾਜਾਂ ਨਾਲੋਂ ਫਾਇਦਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ। ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਲਗਭਗ 50,000 ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਟਨ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਨਿਰਯਾਤ 0.5 ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਟਨ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੈ। ਝਾਰਖੰਡ 65,500 ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਟਨ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਨਿਰਯਾਤ ਨਾ-ਮਾਤਰ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਨੇ 2024 ਤੋਂ ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਖਾੜੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੱਕ ਆਪਣੀ ਪਹੁੰਚ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਝਾਰਖੰਡ ਅਜੇ ਵੀ ਪੈਕੇਜਿੰਗ ਅਤੇ ਕੋਲਡ ਚੇਨ ਦੀ ਘਾਟ ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਅਸਾਮ ਦਾ ਲੀਚੀ ਉਤਪਾਦਨ 8,500 ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਟਨ ਹੈ, ਪਰ ਨਿਰਯਾਤ ਸਿਰਫ 0.1 ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਟਨ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਉੱਤਰਾਖੰਡ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਕਿਸਮ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, 0.05 ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਟਨ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਿਰਯਾਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਤੁਪਕਾ ਸਿੰਚਾਈ ਸਹਾਇਤਾ ਅਤੇ ਕੋਲਡ ਸਟੋਰੇਜ ਨਿਵੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਜਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਆਂਧਰਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਲੀਚੀ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਸਿਰਫ਼ 1,000 ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਟਨ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਰਯਾਤ ਜ਼ੀਰੋ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਕਿਸਾਨ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਫਸੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਾਗਬਾਨ ਸਬਸਿਡੀਆਂ ਅਤੇ ਨਿਰਯਾਤ ਤੋਂ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਕਮਾ ਰਹੇ ਹਨ।
ਭਗਵੰਤ ਮਾਨ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਇਹ ਮੁਹਿੰਮ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਲੀਚੀ ਹੱਬ ਬਣਾ ਰਹੀ ਹੈ। 71,490 ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਟਨ ਉਤਪਾਦਨ, 600 ਕੁਇੰਟਲ ਨਿਰਯਾਤ ਆਰਡਰ ਅਤੇ 500% ਪ੍ਰੀਮੀਅਮ ਕੀਮਤ ਦੇ ਨਾਲ, ਪੰਜਾਬ ਕਿਸਾਨਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਆਰਥਿਕ ਪਾਵਰਹਾਊਸ ਵਜੋਂ ਉਭਰਿਆ ਹੈ। ਜਲਦੀ ਹੀ, ਜੀਆਈ ਟੈਗਿੰਗ “ਪਠਾਨਕੋਟ ਲੀਚੀ” ਨੂੰ ਇੱਕ ਗਲੋਬਲ ਬ੍ਰਾਂਡ ਬਣਾ ਦੇਵੇਗੀ – ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਫਲ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਪਛਾਣ ਦੇਵੇਗੀ।
