chandrayaan-3: ਚੰਦਰਯਾਨ-3 ਨੇ ਚੰਦਰਮਾ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਦੇ ਪੰਜਵੇਂ ਦਿਨ (28 ਅਗਸਤ) ਨੂੰ ਦੂਜਾ ਨਿਰੀਖਣ ਭੇਜਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਮੁਤਾਬਕ ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਧਰੁਵ ‘ਤੇ ਗੰਧਕ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਹੈ। ਚੰਦਰਮਾ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ‘ਤੇ ਐਲੂਮੀਨੀਅਮ, ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ, ਆਇਰਨ, ਕ੍ਰੋਮੀਅਮ, ਟਾਈਟੇਨੀਅਮ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦਾ ਵੀ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਚੰਦਰਮਾ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿਚ ਮੈਂਗਨੀਜ਼, ਸਿਲੀਕਾਨ ਅਤੇ ਆਕਸੀਜਨ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਦੀ ਖੋਜ ਜਾਰੀ ਹੈ। ਯਾਨੀ ਹੁਣ ਤੱਕ ਚੰਦਰਮਾ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 9 ਤੱਤ ਪਾਏ ਗਏ ਹਨ। LIBS ਯਾਨੀ ਪ੍ਰਗਿਆਨ ਰੋਵਰ ‘ਤੇ ਮਾਊਂਟ ਕੀਤੇ ਲੇਜ਼ਰ ਇੰਡਿਊਸਡ ਬਰੇਕਡਾਊਨ ਸਪੈਕਟਰੋਸਕੋਪ ਪੇਲੋਡ ਨੇ ਇਹ ਨਿਰੀਖਣ ਭੇਜੇ ਹਨ।
ਇਸ ਆਕਸੀਜਨ ਤੋਂ ਸਿੱਧਾ ਸਾਹ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦਾ
ਹਾਲਾਂਕਿ ਚੰਦਰਮਾ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ‘ਤੇ ਪਾਈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਆਕਸੀਜਨ ਉਸ ਰੂਪ ‘ਚ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਧੇ ਸਾਹ ਲਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਇਹ ਆਕਸਾਈਡ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਸਾ ਨੇ ਵੀ ਚੰਦਰਮਾ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਆਕਸੀਜਨ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਇਸਰੋ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇੱਥੇ ਆਕਸੀਜਨ ਮਿਲਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਸੀ।
ਆਕਸਾਈਡ ਰਸਾਇਣਕ ਮਿਸ਼ਰਣ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਬਣਤਰ ਵਿੱਚ ਤੱਤ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਜਾਂ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਕਸੀਜਨ ਪਰਮਾਣੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ Li2O, CO2, H2O, ਆਦਿ। H2O ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਪਾਣੀ। ਇਸ ਲਈ ਇਸਰੋ ਹੁਣ ਆਕਸੀਜਨ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਐਚ ਯਾਨੀ ਹਾਈਡ੍ਰੋਜਨ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਇਸ ਪ੍ਰਯੋਗ ਵਿੱਚ ਲੇਜ਼ਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ
ਇਸ ਪ੍ਰਯੋਗ ਵਿੱਚ, ਨਮੂਨੇ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਯਾਨੀ ਚੰਦਰਮਾ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਜਾਂ ਚੱਟਾਨ ਉੱਤੇ ਉੱਚ-ਫੋਕਸ ਲੇਜ਼ਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਸਤ੍ਹਾ ਨੂੰ ਗਰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਪਲਾਜ਼ਮਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਣੇ ਸਪੈਕਟ੍ਰਮ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਕੇ ਤੱਤ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਪੈਕਟਰਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਚੰਦਰਮਾ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਡੂੰਘਾਈ ‘ਤੇ ਤਾਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅੰਤਰ
ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ 27 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਚੰਦਰਯਾਨ-3 ਦੇ ਵਿਕਰਮ ਲੈਂਡਰ ਵਿੱਚ ਫਿੱਟ ਕੀਤੇ ਚੈਸਟ ਪੇਲੋਡ ਨੇ ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਤਾਪਮਾਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਪਹਿਲਾ ਨਿਰੀਖਣ ਭੇਜਿਆ ਸੀ। ChaSTE ਯਾਨੀ ਚੰਦਰ ਸਰਫੇਸ ਥਰਮੋਫਿਜ਼ੀਕਲ ਪ੍ਰਯੋਗ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਚੰਦਰਮਾ ਦੀ ਸਤਹ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਡੂੰਘਾਈ ‘ਤੇ ਤਾਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਅੰਤਰ ਹੈ।
ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਧਰੁਵ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ‘ਤੇ ਤਾਪਮਾਨ ਲਗਭਗ 50 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ 80 ਮਿਲੀਮੀਟਰ ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ ‘ਤੇ ਮਾਈਨਸ 10 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਤਾਪਮਾਨ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਚੈਸਟ ਵਿੱਚ 10 ਤਾਪਮਾਨ ਸੈਂਸਰ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ 10cm ਦੀ ਡੂੰਘਾਈ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ ਹਨ ਯਾਨੀ 100mm.
ChaSTE ਪੇਲੋਡ ਨੂੰ ਪੁਲਾੜ ਭੌਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ, VSSC ਦੁਆਰਾ ਭੌਤਿਕ ਖੋਜ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ, ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਦੱਖਣੀ ਧਰੁਵ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਜਾਣਨ ਦਾ ਕੀ ਫਾਇਦਾ ਹੈ?
ਇਸਰੋ ਦੇ ਮੁਖੀ ਐਸ ਸੋਮਨਾਥ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਧਰੁਵ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵਸਾਉਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਦੱਖਣੀ ਧਰੁਵ ‘ਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਚੰਦਰਯਾਨ-3 ਉੱਥੇ ਤਾਪਮਾਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਬਾਰੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਜਾਣਕਾਰੀ ਭੇਜ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਵਿਗਿਆਨੀ ਹੁਣ ਇਹ ਸਮਝਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨਗੇ ਕਿ ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਧਰੁਵ ਦੀ ਮਿੱਟੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੀ ਹੈ।
ਰੋਵਰ 1 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਸਕਿੰਟ ਦੀ ਰਫਤਾਰ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ
ਛੇ ਪਹੀਆ ਰੋਵਰ ਦਾ ਭਾਰ 26 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਹੈ। ਵੀਰਵਾਰ ਸਵੇਰੇ ਲੈਂਡਿੰਗ ਦੇ ਕਰੀਬ 14 ਘੰਟੇ ਬਾਅਦ ਇਸਰੋ ਨੇ ਰੋਵਰ ਦੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਲੈਂਡਰ 23 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮ 6.4 ਵਜੇ ਚੰਦਰਮਾ ‘ਤੇ ਉਤਰਿਆ ਸੀ। ਇਹ 1 ਸੈਂਟੀਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਸਕਿੰਟ ਦੀ ਗਤੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਨੂੰ ਸਕੈਨ ਕਰਨ ਲਈ ਨੇਵੀਗੇਸ਼ਨ ਕੈਮਰੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦਾ ਹੈ।
TV, FACEBOOK, YOUTUBE ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹਰ ਖ਼ਬਰ ਪੜ੍ਹਣ ਲਈ ਡਾਉਨਲੋਡ ਕਰੋ PRO PUNJAB TV APP
APP ਡਾਉਨਲੋਡ ਕਰਨ ਲਈ Link ‘ਤੇ Click ਕਰੋ:
Android: https://bit.ly/3VMis0h
