ਜੈਪੁਰ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਇੱਕ ਬੰਗਾਲੀ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ ਤਿਆਰ

ਜੈਪੁਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਅੱਜ ਤੋਂ 295 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਆਮੇਰ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਵਾਈ ਜੈ ਸਿੰਘ ਦੂਜੇ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਇਸ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਨੂੰ 18 ਨਵੰਬਰ 1727 ਨੂੰ ਅੰਤਿਮ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

ਦੱਸ ਦਈਏ ਕਿ ਜੈਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਵਸਾਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬੰਗਾਲੀ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਵਿਦਿਆਧਰ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ (ਚਕਰਵਰਤੀ) ਵਲੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ।

ਵਿਦਿਆਧਰ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ ਜੈਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਅਸਲੀ ਨਕਸ਼ਾ ਅੱਜ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ 18ਵੀਂ ਸਦੀ ‘ਚ ਭਾਰਤ ਕੋਲ ਅਜਿਹਾ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਸੀ ਜੋ ਅਜਿਹਾ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣਾ ਸਕਦਾ ਸੀ।

ਇਸ ਆਧੁਨਿਕ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਲਈ ਅਮਰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਵਾਈ ਜੈ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਨੂੰ ਸਾਕਾਰ ਕਰਨ ‘ਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਕਈ ਕਿਤਾਬਾਂ ‘ਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਂ ਵਿਦਿਆਧਰ ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਬੰਗਾਲ ‘ਚ ਪੈਦਾ ਹੋਏ।

ਵਿਦਿਆਧਰ ਗਣਿਤ, ਸ਼ਿਲਪ ਸ਼ਾਸਤਰ, ਜੋਤਿਸ਼ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਸੀ। ਉਹ ਬੰਗਾਲ ਮੂਲ ਦਾ ਗੌਡ-ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਦਸ ਵੈਦਿਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪੂਰਵਜ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਅਮਰ-ਰਾਜ ਦੀ ਕੁਲਦੇਵੀ ਦੁਰਗਾ ਸ਼ਿਲਾਦੇਵੀ ਦਾ ਪੱਥਰ ਲਿਆਉਣ ਸਮੇਂ ਜੈਪੁਰ ਆਏ।

ਵਿਦਿਆਧਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚੋਂ ਇੱਕ ਦਾ ਵੰਸ਼ ਸੀ। 1743 ‘ਚ ਸਵਾਈ ਜੈ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਵਿਦਿਆਧਰ ਸੂਬੇ ‘ਚ ਰਿਹਾ ਤੇ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ‘ਤੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਵਿਦਿਆਧਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚੋਂ ਇੱਕ ਦਾ ਵੰਸ਼ ਸੀ। 1743 ‘ਚ ਸਵਾਈ ਜੈ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਵਿਦਿਆਧਰ ਸੂਬੇ ‘ਚ ਰਿਹਾ ਤੇ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ‘ਤੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।

ਜੈਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਪਹਿਲਾਂ ‘ਸਵਾਈ ਜੈਨਗਰ’ ਰੱਖਿਆ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ‘ਸਵਾਈ ਜੈਪੁਰ’ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਮ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਛੋਟਾ ਕਰਕੇ ‘ਜੈਪੁਰ’ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ।

ਵਿਦਿਆਧਰ ਦੀ ਸ਼ਹਿਰ-ਯੋਜਨਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਜੈਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਸੱਜੇ-ਕੋਣ ਵਾਲੇ ਰਸਤਿਆਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬਲਾਕਾਂ (ਕੁਆਟਰਾਂ) ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਇਸਦੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਅੱਜ ਦੇਸ਼-ਵਿਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਕਈ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਆਰੀ-ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ ਪੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੇ ਕੋਰਬੁਜ਼ੀਅਰ ਦੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੀ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰਲ ਯੋਜਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਜੈਪੁਰ ਦੀ ਟਾਊਨ-ਪਲਾਨਿੰਗ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੈ।

ਰੂਸੀ ਇੰਡੋਲੋਜਿਸਟ ਏਏ ਕੋਰੋਟਸਕਾਯਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਿਤਾਬ ‘ਦ ਸਿਟੀ ਆਫ ਇੰਡੀਆ’ ਵਿੱਚ ਵਿਦਿਆਧਰ ਅਤੇ ਜੈਪੁਰ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਆਰਕੀਟੈਕਚਰ ਬਾਰੇ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ ਹਨ।

ਜੈਪੁਰ ਦੀ ਅਦਾਲਤ ਵਿਚ ਵਿਦਿਆਧਰ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਇੰਨੀ ਸੀ ਕਿ “ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਮੁਰਲੀਧਰ ਚੱਕਰਵਰਤੀ ਨੂੰ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਅਹੁਦਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਜਾਗੀਰ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ ਜਿਸ ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਆਮਦਨ 5000 ਰੁਪਏ ਸੀ। ਜੈਪੁਰ ਵਿਚ ਉਸੇ ਆਰਕੀਟੈਕਟ ਵਿਦਿਆਧਰ ਦੀ ਕੋਈ ਔਲਾਦ ਨਹੀਂ ਬਚੀ।

ਜੈਪੁਰ-ਆਗਰਾ ਹਾਈਵੇਅ ‘ਤੇ ‘ਘਾਟ ਕੀ ਘੁੰਨੀ’ ‘ਤੇ ਮੁਗਲਾਂ ਦੀ ‘ਚਾਰਬਾਗ’ ਸ਼ੈਲੀ ‘ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਬਾਗ਼ ‘ਵਿਦਿਆਧਰ ਕਾ ਬਾਗ’ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਪੋਲੀਆ ਬਾਜ਼ਾਰ ‘ਚ ‘ਵਿਦਿਆਧਰ ਕੇ ਰਾਸਤੇ’ ‘ਤੇ ਸਥਿਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੱਦੀ ਹਵੇਲੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਨੂੰ ਜਿੰਨਾ ਸੰਭਵ ਹੋ ਸਕੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

295 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਪਿੰਕ ਸਿਟੀ ਯਾਨੀ ਜੈਪੁਰ ਦਾ ਨਕਸ਼ਾ ਇੱਕ ਬੰਗਾਲੀ ਨੇ ਕੀਤਾ ਸੀ ਤਿਆਰ, ਜਾਣੋ ਇਸ ਦਾ ਦਿਲਚਸਪ ਇਤਿਹਾਸ

Related Posts

ਅਮਿਤ ਸ਼ਾਹ ਮਜੀਠੀਆ ਨਾਲ ਹੱਥ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਨਸ਼ਾ ਮੁਕਤ ਕਰਨਗੇ? ਇਹ ਤਾਂ ਦੁਨੀਆ ਦਾ 8ਵਾਂ ਅਜੂਬਾ ਹੋਵੇਗਾ: ਅਰਵਿੰਦ ਕੇਜਰੀਵਾਲ

ਬਿਹਾਰ, ਗੁਜਰਾਤ, ਰਾਜਸਥਾਨ ਅਤੇ ਗੋਆ ਵਿੱਚ ਭਾਜਪਾ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਹੈ, ਅਮਿਤ ਸ਼ਾਹ ਦੱਸਣ ਕਿ ਉੱਥੇ ਨਸ਼ਾ ਕਿਉਂ ਵੱਧ ਰਿਹਾ ਹੈ?- ਕੇਜਰੀਵਾਲ

Swiggy ‘ਤੇ ਹੁਣ ਇੱਕੋ Order ’ਚ ਮੰਗਵਾਓ ਕਈ Restaurants ਤੋਂ ਖਾਣਾ !

ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸਈ ਤਾਂਡਵ ਗਿਆਨੇਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਮੋਦੀ ਜੀ ਦਾ ਵੀ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਨਾ ਦਿਵਾ ਦੇਵੇ : ਅਰਵਿੰਦ ਕੇਜਰੀਵਾਲ

ਭਾਜਪਾ ਨੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸ੍ਰੀ ਬੰਗਲਾ ਸਾਹਿਬ ਅੰਦਰ ਪੁਲਿਸ ਭੇਜ ਕੇ 1984 ਦੀ ਬੇਅਦਬੀ ਦੁਹਰਾਈ, ਅਮਿਤ ਸ਼ਾਹ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇਣ : ‘ਆਪ’

Recent News

ਸਿੱਧੂ ਮੂਸੇਵਾਲਾ ਦੇ ਗਾਣੇ Phantom ‘ਤੇ ਬਲਕੌਰ ਸਿੱਧੂ ਨੇ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਇਜਾਜ਼ਤ ਗਾਣੇ ਰਿਲੀਜ਼ ਕਰਨ ਦੇ ਲਗਾਏ ਇਲਜ਼ਾਮ

ਸੀਜੀਸੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ, ਮੋਹਾਲੀ ਨੇ ਚੌਥੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮੂਟ ਕੋਰਟ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗਤਾ 2026 ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ

ਪੰਜਾਬ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ 2027 ਲਈ ‘ਆਪ’ ਨੇ 31 ਉਮੀਦਵਾਰਾਂ ਦੀ ਦੂਜੀ ਲਿਸਟ ਕੀਤੀ ਜਾਰੀ

ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਭਗਵੰਤ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਨੇ ਇਕ ਹਜ਼ਾਰ ਹੋਰ ‘ਪੇਂਡੂ ਖੇਡ ਮੈਦਾਨਾਂ’ ਦਾ ਕੀਤਾ ਉਦਘਾਟਨ

Quick Links