ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਉੱਤਰਕਾਸ਼ੀ ‘ਚ ਸਿਲਕਿਆਰਾ ਸੁਰੰਗ ਦਾ ਇਕ ਹਿੱਸਾ ਡਿੱਗਣ ਕਾਰਨ 41 ਮਜ਼ਦੂਰ ਪਿਛਲੇ 17 ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ 2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੇ ਘੇਰੇ ‘ਚ ਫਸੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਪਰ ਹੁਣ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ‘ਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਲਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਲਈ, ਸੁਰੰਗ ਦੇ ਉੱਪਰ ਰੈਟ ਹੋਲ ਮਾਈਨਿੰਗ ਅਤੇ ਵਰਟੀਕਲ ਡ੍ਰਿਲਿੰਗ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਚੂਹਾ ਮਾਈਨਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਆ ਗਏ ਹਨ।
ਸੁਰੰਗ ਦੇ ਅੰਦਰ ਫਸੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਲਈ ਸਥਿਤੀ ਬਹੁਤ ਚੁਣੌਤੀਪੂਰਨ ਬਣ ਗਈ ਸੀ ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਿਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡੀ। ਫਸੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਲਈ ਸੁਰੰਗ ਦੇ ਬਾਹਰ ਡਾਕਟਰਾਂ ਦੀ ਟੀਮ ਵੀ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਜੋ ਨਿਯਮਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛ-ਗਿੱਛ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਰਹੇ।
ਬਚਾਅ ਮੁਹਿੰਮ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ‘ਤੇ ਪੰਜ ਡਾਕਟਰਾਂ ਦੀ ਟੀਮ ਦਿਨ ‘ਚ ਦੋ ਵਾਰ ਫਸੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ।
ਠੰਢ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੇ ਸੁਰੰਗ ਵਿੱਚ ਰਾਤਾਂ ਕਿਵੇਂ ਕੱਟੀਆਂ?
ਸਰਦੀ ਆ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਹੋਰ ਰਾਜਾਂ ਵਾਂਗ ਉਤਰਾਖੰਡ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤਾਪਮਾਨ ਲਗਾਤਾਰ ਡਿੱਗ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਠੰਢ ਵਧਣ ਕਾਰਨ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਚਿੰਤਾ ਸਤਾ ਰਹੀ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸੁਰੰਗ ਵਿੱਚ ਰਾਤਾਂ ਕਿਵੇਂ ਕੱਟ ਰਹੇ ਹੋਣਗੇ। ਨਿਊਜ਼ ਏਜੰਸੀ ਪੀਟੀਆਈ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਡਾਕਟਰਾਂ ਦੀ ਟੀਮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀਨੀਅਰ ਡਾਕਟਰ ਪ੍ਰੇਮ ਪੋਖਰਿਆਲ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਸੁਰੰਗ ਦੇ ਅੰਦਰ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਠੰਡ ਤੋਂ ਕੋਈ ਸਮੱਸਿਆ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, ‘ਜਿੱਥੇ ਲੋਕ ਫਸੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਜਾਣ ਲਈ ਲਗਭਗ 2 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਜਗ੍ਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਤਾਪਮਾਨ 22-24 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ। ਫਿਲਹਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉੱਨੀ ਕੱਪੜਿਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਡਾ: ਪੋਖਰਿਆਲ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤੀ ਨਾਲ ਜਿੱਥੇ ਮਜ਼ਦੂਰ ਫਸ ਗਏ ਉੱਥੇ ਜੀਓਟੈਕਸਟਾਇਲ ਸ਼ੀਟਾਂ ਦੇ ਬੰਡਲ ਪਏ ਸਨ। ਮਜ਼ਦੂਰ ਆਪਣੇ ਮੰਜੇ ‘ਤੇ ਸੌਂ ਰਹੇ ਸਨ।
ਸੁਰੰਗ ਵਿੱਚ ਹੀ ਯੋਗਾ ਅਤੇ ਕਸਰਤ
ਕਰਮਚਾਰੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਕਿਵੇਂ ਰੱਖ ਰਹੇ ਸਨ? ਡਾਕਟਰ ਪੋਖਰਿਆਲ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, ‘ਫਸੇ ਹੋਏ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸੁਰੰਗ ‘ਚ ਹੀ ਯੋਗਾ ਅਤੇ ਕਸਰਤ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਸਵੇਰੇ-ਸ਼ਾਮ ਸੁਰੰਗ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੀ ਸੈਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਸੁਰੰਗ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਬਿਜਲੀ ਸਪਲਾਈ ਨਹੀਂ ਕੱਟੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੁਝ ਰਾਹਤ ਮਿਲੀ।
ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, ‘ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ 24 ਘੰਟੇ ਬਿਜਲੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਮਲਬਾ ਡਿੱਗਣ ਕਾਰਨ ਬਿਲਜੀ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਉਸਾਰੀ ਦੇ ਦੌਰਾਨ, ਬਿਜਲੀ ਦੀਆਂ ਤਾਰਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰੰਗ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਚੰਗੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਸਨ।
ਇਕ ਹੋਰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਟੂਥਬਰਸ਼, ਟੂਥਪੇਸਟ, ਤੌਲੀਆ, ਕੱਪੜੇ, ਅੰਡਰਗਾਰਮੈਂਟਸ ਵਰਗੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਰਕਰਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੋਬਾਈਲ ਫ਼ੋਨ ਵੀ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਅਤੇ ਵੀਡੀਓ ਗੇਮਾਂ ਸਨ।
ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਕੀ ਖਾਣਾ-ਪੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?
ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਪਹਿਲਾਂ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਪਰ ਕੁਝ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਖੁਰਾਕ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣ ਲੱਗੀ। ਡਾ: ਪੋਖਰਿਆਲ ਨੇ ਕਿਹਾ, ‘ਅਸੀਂ ਸਵੇਰੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਂਡੇ, ਚਾਹ ਅਤੇ ਦਲੀਆ ਭੇਜ ਰਹੇ ਸੀ। ਉਹ ਦੁਪਹਿਰ ਅਤੇ ਰਾਤ ਦੇ ਖਾਣੇ ਵਿੱਚ ਦਾਲ, ਚੌਲ, ਰੋਟੀਆਂ ਅਤੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਖਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣ ਲਈ ਡਿਸਪੋਜ਼ੇਬਲ ਪਲੇਟਾਂ ਭੇਜੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।
ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਓਆਰਐਸ ਪਾਊਡਰ ਨੂੰ ਸੁਰੰਗ ਵਿੱਚ ਪਾਈਪਾਂ ਰਾਹੀਂ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਲੋੜੀਂਦੀ ਹਾਈਡਰੇਸ਼ਨ ਮਿਲ ਸਕੇ। ਉਸ ਨੂੰ ਅੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ, ਵਿਟਾਮਿਨ ਦੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਐਨਰਜੀ ਡਰਿੰਕਸ ਵੀ ਭੇਜੇ ਗਏ। ਸੁੱਕੇ ਮੇਵੇ ਅਤੇ ਬਿਸਕੁਟਾਂ ਦਾ ਸਟਾਕ ਵੀ ਵਰਕਰਾਂ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ।
ਮੈਡੀਕਲ ਟੀਮ ਦੇ ਨੋਡਲ ਅਫ਼ਸਰ ਡਾ: ਬਿਮਲੇਸ਼ ਜੋਸ਼ੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਵਰਕਰਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਵੀ ਲਗਾਤਾਰ ਕਾਊਂਸਲਿੰਗ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਫਸੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਉਹ ਅਜਿਹੀ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਾ ਕਹਿਣ ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ‘ਤੇ ਮਾੜਾ ਅਸਰ ਪਵੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਵਧੇ।
