21 ਤੋਂ 27 ਦਸੰਬਰ, ਇਹ ਉਹ ਹਫ਼ਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ‘ਤੇ ਸਮੁੱਚੀ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਾਣ ਭਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੂਰਾ ਹਫ਼ਤਾ ਬੈਦਾਨੀ ਸਪਤਾਹ ਵਜੋਂ ਮਨਾਉਣ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਹਫ਼ਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ 4 ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਕੁਰਬਾਨ ਕੀਤੀਆਂ ਪਰ ਨਾ ਤਾਂ ਜ਼ਾਲਮ ਮੁਗਲਾਂ ਅੱਗੇ ਝੁਕਿਆ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਆਪਣਾ ਧਰਮ ਬਦਲਿਆ। ਇਹ ਹਫ਼ਤਾ ਦਸਵੇਂ ਸਿੱਖ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਬਾਬਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਬਾਬਾ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਬਾਬਾ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਫਤਹਿ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪੂਰਾ ਹਫ਼ਤਾ ਉਸ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਜਿੰਨੀ ਵਾਰ ਤੁਸੀਂ ਚਾਰ ਸਾਹਿਬਜਾਦਿਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹੋਗੇ, ਸੁਣੋਗੇ ਅਤੇ ਜਾਣੋਗੇ, ਓਨੀ ਹੀ ਵਾਰ ਤੁਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਵੋਗੇ। ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਦਸਵੇਂ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਪਤਨੀਆਂ ਸਨ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ 10 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ 21 ਜੂਨ 1677 ਨੂੰ ਆਨੰਦਪੁਰ ਤੋਂ 10 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਬਸੰਤਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਜੀਤੋ ਜੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਦੋਵਾਂ ਦੇ 3 ਪੁੱਤਰ ਬਾਬਾ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ, ਬਾਬਾ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ, ਬਾਬਾ ਫਤਹਿ ਸਿੰਘ ਸਨ। 17 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਦੂਜਾ ਵਿਆਹ ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰੀ ਜੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ, ਇਹ ਵਿਆਹ 4 ਅਪ੍ਰੈਲ 1684 ਨੂੰ ਆਨੰਦਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ। ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੁੱਤਰ ਬਾਬਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਹੋਇਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ 33 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ 15 ਅਪ੍ਰੈਲ 1700 ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇਵਾਂ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਚਾਰ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਪੈਦਾ ਹੋਏ।
ਬਹਾਦਰੀ ਭਰੀ ਗਾਥਾ ਉਦੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਮੁਗਲ ਸ਼ਾਸਕਾਂ, ਸਰਹਿੰਦ ਦੇ ਸੂਬੇਦਾਰ ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਨ ਨੇ ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ 20-21 ਦਸੰਬਰ 1704 ਨੂੰ ਮੁਗਲ ਫੌਜ ਨਾਲ ਲੜਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਸਾਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਸਰਸਾ ਨਦੀ ‘ਤੇ ਵਿਛੜ ਗਿਆ। ਦੋ ਵੱਡੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਗੁਰੂ ਪਿਤਾ ਦੇ ਨਾਲ ਚਲੇ ਗਏ ਅਤੇ ਦੋ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਬਾਬਾ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਫਤਹਿ ਸਿੰਘ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਦੋ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਬਾਬਾ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਫਤਹਿ ਸਿੰਘ, ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਇਕੱਲੇ ਹੀ ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਨਿਕਲੇ ਸਨ। ਨਾ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਕੋਈ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਸੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਸਿਪਾਹੀ ਸੀ। ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਮੁੜ ਮਿਲਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਤੇ ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪੂਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
ਇਸ ਬਹਾਦਰੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਗੱਦਾਰ ਨੌਕਰ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਗੰਗੂ ਸੀ। ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਚਾਨਕ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਹੋਈ। ਜੋ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਮਹਿਲ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਨੂੰ ਭਰੋਸਾ ਦਿਵਾਇਆ ਕਿ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਛੜੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਮਿਲਾਉਣਗੇ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਉਹ ਤਿੰਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਘਰ ਲੈ ਆਏ। ਗੰਗੂ ਦੇ ਲਾਲਚ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਬਰਬਾਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੰਗੂ ਨੇ ਧੋਖਾ ਦੇ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਨ ਨੂੰ ਸੂਚਨਾ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਮਾਤਾ ਅਤੇ ਦੋ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਠਹਿਰੇ ਹਨ। ਇਸ ਖ਼ਬਰ ਦੇ ਬਦਲੇ ਵਜ਼ੀਰ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਮੋਹਰਾਂ ਭੇਟ ਕੀਤੀਆਂ। ਫਿਰ ਬਿਨਾਂ ਦੇਰੀ ਕੀਤੇ ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਨ ਦੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੇ ਮਾਤਾ ਜੀ ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰ ਲਿਆ। ਉਦੋਂ ਬਾਬਾ ਜੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਉਮਰ 7 ਸਾਲ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਫਤਹਿ ਸਿੰਘ ਜੀ 5 ਸਾਲ ਦੇ ਸਨ। ਖੈਰ ਤਿੰਨਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕਰਕੇ ਠੰਡੇ ਬੁਰਜ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਤਿੰਨਾਂ ਨੂੰ ਇੰਨੇ ਠੰਡੇ ਬੁਰਜ ਵਿੱਚ ਬੇਰਹਿਮੀ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਠੰਡ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਇੱਕ ਕੰਬਲ ਜਾਂ ਕੱਪੜੇ ਦਾ ਇੱਕ ਟੁਕੜਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਜ਼ਰਾ ਸੋਚੋ ਕਿ ਉਸ ਠੰਡ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਛੋਟੀਆਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀਆਂ ਨੇ ਕੀ ਤਬਾਹੀ ਮਚਾਈ ਹੋਵੇਗੀ। ਰਾਤ ਭਰ ਠੰਢ ਵਿੱਚ ਠੰਢ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਸਵੇਰੇ ਦੋਵੇਂ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਨੂੰ ਵਜ਼ੀਰ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸਲਾਮ ਕਬੂਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਉਹ ਅਸੈਂਬਲੀ ਵਿਚ ਪਹੁੰਚੇ ਤਾਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਝਿਜਕ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਨੇ ਉੱਚੀ-ਉੱਚੀ ‘ਜੋ ਬੋਲੇ ਸੋ ਨਿਹਾਲ, ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ’ ਦੇ ਨਾਹਰੇ ਲਾਏ।
ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ ਸਭਾ ਵਿਚ ਬੈਠਾ ਹਰ ਕੋਈ ਹੱਕਾ-ਬੱਕਾ ਰਹਿ ਗਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਮਾਹੌਲ ਅਜਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਨ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿਚ ਕੋਈ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਦਲੇਰੀ ਕਰਨ ਬਾਰੇ ਸੋਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਸੀ ਜਿੰਨੀ ਦਲੇਰੀ ਦੋਵਾਂ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਨੇ ਦਿਖਾਈ ਸੀ। ਛੋਟੀਆਂ ਰੂਹਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਡਰਦੀਆਂ ਸਨ। ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਹਾਜ਼ਰ ਇੱਕ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਨੇ ਦੋਵਾਂ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਨੂੰ ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਨ ਅੱਗੇ ਸਿਰ ਝੁਕਾ ਕੇ ਸਲਾਮ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿਹਾ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਿੱਕੇ-ਨਿੱਕੇ ਮੁੰਡਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਜਵਾਬ ਕਿਸੇ ਦੇ ਵੀ ਹੌਂਸਲੇ ਨੂੰ ਸੌ ਗੁਣਾ ਵਧਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਸਿਰ ਉੱਚਾ ਕਰਕੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ‘ਅਸੀਂ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਮੱਥਾ ਨਹੀਂ ਟੇਕਦੇ। ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਨਾਲ, ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਨੂੰ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਦੇ ਸਕਦੇ। ਜੇ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਦੇ ਅੱਗੇ ਸਿਰ ਝੁਕਾਵਾਂਗੇ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਦਾਦੇ ਨੂੰ ਕੀ ਜਵਾਬ ਦੇਵਾਂਗੇ? ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਧਰਮ ਲਈ ਸਿਰ ਵੀ ਝੁਕਾਇਆ ਪਰ ਝੁਕਿਆ ਨਹੀਂ। ਇਕੱਠ ਵਿੱਚ ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਂ ਨੇ ਦੋਹਾਂ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਨੂੰ ਡਰਾਇਆ ਧਮਕਾਇਆ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਡਰਾਇਆ-ਧਮਕਾਇਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਰਲਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵੀ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਇਸਲਾਮ ਕਬੂਲ ਕਰ ਲੈਣ ਪਰ ਉਹ ਕਾਮਯਾਬ ਨਾ ਹੋ ਸਕਿਆ। ਦੋਵੇਂ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਤੋਂ ਇੱਕ ਕਦਮ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹਟਿਆ।
ਇਹ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਚਲਦਾ ਰਿਹਾ ਪਰ ਜਦੋਂ ਗੱਲ ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਨ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਨਾ ਹੋ ਸਕੀ ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਜ਼ੁਲਮ ਦਾ ਰਾਹ ਅਖਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜੋ ਹੋਇਆ ਉਹ ਦਿਲ ਕੰਬਾਊ ਸੀ। ਸੁਚਾਨੰਦ ਦੀਵਾਨ ਦੀ ਤਰਫੋਂ ਨਵਾਬ ਨੂੰ ਭੜਕਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਸਹੀ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸੱਪਾਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਇੱਕ ਕਾਜ਼ੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਦੋ ਛੋਟੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਨੂੰ ਕੰਧ ਵਿੱਚ ਫਸਾਉਣ ਦਾ ਫਤਵਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ। ਭਾਵੇਂ ਉਥੇ ਮੌਜੂਦ ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ ਦੇ ਨਵਾਬ ਸ਼ੇਰ ਮੁਹੰਮਦ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ਇਸ ਫਤਵੇ ਦਾ ਸਖ਼ਤ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਉਸ ਵਿਰੋਧ ਦੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਹੀਂ ਹੋਈ।
ਆਖ਼ਰ ਇਹ ਹੋਇਆ ਕਿ ਦੋਵੇਂ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਦੀਵਾਰਾਂ ਵਿਚ ਜਿੰਦਾ ਚੁਣੇ ਗਏ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਦੀਵਾਰ ਬਣਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਦੋਵੇਂ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਨੇ ‘ਜਪੁਜੀ ਸਾਹਿਬ’ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਕੰਧ ਨੂੰ ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਹਟਾਇਆ ਗਿਆ ਤਾਂ ਅੰਦਰੋਂ ਜੈਕਾਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਸਾਫ਼ ਸੁਣਾਈ ਦਿੱਤੀਆਂ।
